Społeczności muzułmańskie w Europie

Książka:

"Od islam imigrantów do islamu obywateli: muzułmanie w krajach Europy Zachodniej", Wydawnictwo Nomos, Kraków 2005

Książkę można zamawiać bezpośrednio od wydawcy pod adresem www.nomos.pl

 

Sylabus do seminarium                                         

Prowadzący: mgr Konrad Pędziwiatr

Termin:

Miejsce:

strona główna

interesujące strony internetowe

wybrana literatura na temat islamu w języku polskim

strona katedry europeistyki UJ

Opis kursu: 

Islam jest najszybciej rozwijającą się religią nie tylko w skali ogólnoświatowej, ale także na naszym kontynencie. Jednym z najbardziej widocznych przejawów tego rozwoju jest coraz większa ilość okazałych meczetów we Francji, Niemczech, Wielkiej Brytanii i innych państwach europejskich. Do niedawna budowle tego typu można było z łatwością zobaczyć w państwach muzułmańskich (dar al-islam), ale nie w Europie. Rozwój islamu w Europie w ciągu ostatnich dziesięcioleci związany jest bezpośrednio z nasileniem się procesów migracyjnych po II wojnie światowej. Podczas seminarium mowa będzie nie tylko o najliczniejszych społecznościach muzułmańskich zamieszkujących obecnie kraje Unii Europejskiej oraz o społecznych, kulturowych i politycznych konsekwencjach ich obecności na obszarze, który w prawie muzułmańskim nazywany jest ‘dar al-harb’ (terytorium wroga), ale także o społecznościach muzułmańskich, które zamieszkiwały te tereny w przeszłości. Pierwsze trzy spotkania będą natomiast poświęcone omówieniu specyfiki i uniwersalizmu islamu, historii tej religii oraz jej głównych wierzeń i dogmatów.

 

Struktura kursu:

‘Społeczności muzułmańskie w Europie’ to kurs, który prowadzony będzie w formie seminaryjnej. Oznacza to, że nie ma do niego wykładów i że studenci uczestniczący w zajęciach zobowiązani będą na każde spotkanie zaznajomić się z określaną partią materiału (teksty dla wszystkich). Dyskusje seminaryjne ustrukturalizowne będą wokół krótkich prezentacji, podczas których studenci zreferują określony tekst oraz krytycznie się do niego odniosą. Przygotowując prezentacje mile widziane będzie, gdy studenci korzystać będą nie tylko z tekstu dostarczonego przez prowadzącego, ale sięgną także do innych źródeł dostępnych bądź w bibliotekach, bądź na internecie  (interesujące strony internetowe) .

 

Warunki zaliczenia:

Podstawą oceny końcowej z kursu będzie aktywne uczestnictwo w zajęciach (to znaczy, czynny udział w dyskusjach seminaryjnych oraz formowanie opinii w oparciu o krytyczną lekturę obowiązującego podczas danego spotkania tekstu), wygłoszenie referatu z jednego z wybranych tekstów oraz praca pisemna (do około 3000 słów) i jej obrona.

·         aktywne uczestnictwo w zajęciach (25%), 

·         referat z jednego z wybranych tekstów omawianych podczas kursu. (25%)

·         esej i jego obrona (50%)

 

1. Zajęcia organizacyjne.  

Tekst wprowadzający:

Kapuściński R. (1998) "Minarety świata" Miesięcznik ZNAK, Kraków

Podczas pierwszego spotkania omówiona zostanie ogólnie problematyka oraz struktura zajęć. Nastąpi podział zagadnień i tekstów, na podstawie których studenci zobowiązani będą wygłosić krótkie prezentacje.

   

2. Narodziny islamu.  

Teksty dla wszystkich:

Teksty dla referentów:

  • Nasr S.H. „Idee i wartości islamu”, rozdział I, str.17 - 40

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć: Historia powstania islamu, islam jako religia ostatnia i religia pierwotna - podstawowe informacje, uniwersalizm i specyfika islamu, muzułmańska koncepcja człowieka, znaczenie terminu ‘muzułmanin’.

Materiały dodatkowe:

·        Schimmel A., (1992) ‘A. Islam – an introduction’, State University of New York Press

·        Schimmel, A. (1975) 'The mystical Dimension of Islam' University of North Carolina Press

·        Ahmed, A.S. (1988) 'Discovering Islam - Making Sense of Muslim History and Society', London, Routledge

·        Ahmed, A.S. ed. (1994) 'Islam, Globalisation and Postmodernism’, London, Routledge

 

3. Koran - święta księga muzułmanów.

Teksty dla wszystkich:

Teksty dla referentów:

  • Nasr S.H. „Idee i wartości islamu”, rozdział II, str.43 - 66
  • Kassis H, The Qur’an on Christians
  • Watt M., ‘Islam and Christianity str 9 - 51

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć: Koran jako centralna rzeczywistość w życiu muzułmanów, Koran ‘napisany’ i ‘ontologiczny’, trzy nazwy Koranu i ich znaczenia, przesłania koraniczne, język i struktura świętej księgi muzułmanów, Koran o chrześcijanach.

 

Materiały dodatkowe:

  • Koran on-line www.islam.pl
  • Schimmel A.,(1992) ‘A. Islam – an introduction’, State University of New York Press
  • Esposito, J.L.(1995) ‘Islam - The Straight Path’, Oxford University Press

 

4. Szariat - boskie prawo.

Teksty dla wszystkich:

Nasr S.H., „Idee i wartości islamu”, rozdział II, str.93 - 115

 

Teksty dla referentów:

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć: szariat jako prawo boskie - sakralny charakter prawa muzułmańskiego, powstawanie szariatu i jego źródła, istota szariatu, muzułmańskie szkoły prawnicze, statyczność prawa islamskiego.

 

Materiały dodatkowe:

·              Esposito, J.L.(1995) ‘Islam - The Straight Path’, Oxford University Press

·              Schimmel A.(1992)  ‘Islam – an introduction’, State University of New York Press

 

5. Podboje Islamu. Islam w średniowiecznej Europie.

Teksty dla wszystkich:

    • Hitti P. (1968) ‘The origins of the Islamic State’ Treaties of Surrender

·        Lewis B. (1993) ‘Arabowie w historii’ rozdział 7, str. 137 - 154

Teksty dla referentów:

  • Lapidus I.M (1988) ‘History of Islamic Societies’, Cambridge University Press, str. 378 - 389

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć: muzułmanie na Sycylii i w Hiszpanii, Hiszpania przed i po przybyciu muzułmanów, przebieg podbojów muzułmańskich w Europie, historia ich panowania.

 

Materiały dodatkowe:

 

6. Czy islam jest trzecim, (po judeochrześcijańskim i greko-romańskim) zapomnianym filarem kultury europejskiej?

Teksty dla wszystkich:

Teksty dla referentów:

  • Watt M. (1972) ‘The Influence of Islam on Medieval Europe’ Edynburg, rozdział V
  • Jayyousi S.K. ed. (1994) 'The Legacy of Muslim Spain', Leiden, E.J Brill, str. 1037 -1054

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć: wpływ islamu na średniowieczną Europę i późniejszy rozkwit kultury europejskiej, osiągnięcia agrokultury w islamskiej Hiszpanii i ich wpływ na rozwój rolnictwa w Europie, stosunki pomiędzy cywilizacją muzułmańską i chrześcijańską w wiekach późniejszych.

 

Materiały dodatkowe:

  •  interesujące strony internetowe  

  • Nielsen J. 'Orientalism and anti-orinetalism: is there a middle way?'

  • Said E., (1978) 'Orientalism: western conceptions of the Orient', Penguin, London

  • Watt ‘Islam and Christianity’, str. 9 - 51

  • Esposito, J.L.(1995) ‘The Islamic Threat; Myth or Reality’, Oxford University Press

  

7. Islam w współczesnej Europie

Teksty dla wszystkich:

·        Ramadan T. i Le Quesne N. ‘Islam in Europe’, The Time 24.12.2001

·        Wardenberg J., (2001) ‘Unity and Diversity of Islam in Europe’ referat wygłoszony podczas konferencji pt. ‘Muslim minority societies in Europe’, University of Erfurt, Germany

Teksty dla referentów:

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć: jedności i zróżnicowanie islamu we współczesnej Europie, kim są europejscy muzułmanie, co ich łączy a co dzieli, w jakim sensie europejski islam ulega transformacji, religia w diasporza.

 

Materiały dodatkowe:

  • interesujące strony internetowe
  • Hinnells, J. (1998) 'A New Handbook of Living Religions', Penguin Books, London
  • Ramadan T. Les musulmans d'Europe pris en tenaille’, Le Monde Diplomatic

·      Nielsen, J.  (2000) 'Fluid identities', University of Birmingham

·     Nielsen, J. (1992) 'Muslim in Western Europe', Edinburgh University Press

  • Nonneman, G., et al. (1996) 'Muslim Communities in the New Europe' Ithaca Press

 

 

8. "Laicite oui, mon foulard aussi" czyli o islamie we Francji.

 Teksty dla wszystkich:

Teksty dla referentów:

  • House  J. (1996) ‘Muslim Communities in France’ w Nonneman, G., et al.  'Muslim Communities in the New Europe' Ithaca Press, Liban, str. 219 - 235

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć:  kim są francuscy muzułmanie, muzułmanie ‘prawdziwi’ i ‘wyobrażeni’, francuskie rozumienie zasady laickości państwa i jego konsekwencje, 'l'affaire des foulards', beurowie. 

Materiały dodatkowe:

  •  interesujące strony internetowe

  • Nielsen, J., (1992) 'Muslim in Western Europe', Edinburgh University Press

  • Kepel G., (1987) ‘Les Banlieus de l’Islam: Naissance d’une Religion en France’

  • Hargreaves A., (1997) ‘Immigration and identity in Beur fiction: voices from the North African immigrant communities in France’, Oxford, Berg

  • Willaime J.P.,(1996) ‘Laicite et religion en France’ w Davie g. ed. ‘Identities religieuses en Europe’, La Decouverte, Paris

  • Cesari J., (1994) 'Etre muzulman en France: association, militants et mosques', Editions Karthala & IREMAM, Paris

9. 'Moscheebaustreits' charakterystyczne nie tylko dla Islamu w Niemczech.

Teksty dla wszystkich:

·        Amiraux V. (1999) ‘Is Islam Soluble into Germany?- Sunni Muslims of Turkish Origin, ISIM Newsletter, strona 30

 

Teksty dla referentów:

  • Seufert G. (2001) 'People of Turkish origin as adherents to as European of German Islam", presentation given during the workshop on Muslim societies in Europe, Uniaversity of Erfurt, Germany
  • Karakasoglu Y., Nonneman G. (1997) 'Muslims in Germany, with special reference to the Turkish-Islamic Community' w 'Muslim Communities in the New Europe', Ithaca Press, Liban

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć: społeczności muzułmańskie na terenie Niemiec, konsekwencje zasady jus sanguinis na sytuacje muzułmanów, główne problemy z jakimi stykają się muzułmanie w Niemczech.

Materiały dodatkowe:

  • Horrock D., Kolinsky E. ed., (1996), ‘Turkish culture in German society today’, Bergham Books.

  • Shadid, W.A.R and Van Koningsveld P.S., (eds.) ‘Political Participation and Identities of Muslims in Non-Muslim States’, Kampen,  Kok Pharaos

  • Mandel R., (1994) 'Fortress Europe' and the foreigners within: German's Turks' in Goddard, V.A. ed. 'The Anthropogy of Europe', Oxford.

  • interesujące strony internetowe 

 

10. Wielokulturowa społeczność muzułmańska Wielkiej Brytanii.

Teksty dla wszystkich:

·        Pędziwiatr K. (2002) „Użycia i nadużycia islamu: religia i tożsamość wśród Brytyjskich Pakistańczyków’ w: Forum Europejskie, Kraków

Teksty dla referentów:

  • Ballard, R., (ed) (1994) 'Desh Pardesh - The South Asian Presence in Britain', London, Hurst & Company, 

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć:  kim są Brytyjscy muzułmanie, cechy charakterystyczne islamu brytyjskiego, główne problemy na jakie natrafiają muzułmanie w praktykowaniu swej religii, islamofobia, afera Rushdiego.

Materiały dodatkowe:

  • interesujące strony internetowe 

  • Akhtar, S. (1989) 'Be careful with Mohammed: the Salman Rushdie affair’, London, Bellew Publication

  • Davie, G. (1994) ‘Religion in Britain since 1945 – Believing Without Belonging’ Oxford, Blackwell Publishers

  • Commission for Racial Equality, (CRE) ‘Ethnic Minorities in Britain’ available on  http://www.cre.gov.uk/publs/download.html

  • Vertovec S., (2001) ‘Islamophobia and Muslim Recognition in Britain’ University of Oxford.

   

11. Organizacje muzułmańskie w Europie

Teksty dla wszystkich:

·        Nielsen, J., (1992) 'Muslim in Western Europe', Edinburgh University Press, str. 116 - 150

Teksty dla referentów:

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć:  typy organizacji muzułmańskich w Europie, rola meczetów, ilość meczetów, historia powstania głównych meczetów we Francji i Anglii, szkolnictwo islamskie w Wielkiej Brytanii, Belgii i Holandii.

Materiały dodatkowe:  

  • interesujące strony internetowe 

  • Abbas, T. (1996)’The Muslim Press in Britain’ Birmingham, CSIC

  • Andrews, A.Y. (1993) 'Jamaat-i-Islami in the UK' in R. Barot (ed) Religion and Ethnicity and Social Change - Minorities and Social Change in the Metropolis Kok Pharos

  • Colin, C., Peach, C. and Vertovec, S. (ed.) (1990)’South Asian Overseas – Migration and Ethnicity’, Cambridge University Press,

 

12. Muzułmanie w innych krajach Unii Europejskiej:

Teksty dla wszystkich:

Teksty dla referentów:

  • Dasseto F., Nonneman G. (1997) ‘Islam in Belgium and the Netherlands: towards a typology of ‘transplanted’ Islam’ w Nonneman, G., et al.  'Muslim Communitites in the New Europe', Ithaca Press, Liban, str. 187 – 216

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć: społeczności muzułmańskie we Włoszech, Belgii i Holandii, specyfika tych społeczności, porównanie ich sytuacji w poszczególnych krajach.

Materiały dodatkowe:

  • interesujące strony internetowe (szczególnie ISIM)

  • Dasetto F. Bastanier A. (1984) ‘L’Islam tranplante ; Vie et organisation des minorites musulmanes de Belgique’, Antwarp, EPO

  • Nielsen, J.,  (2000) 'Fluid identities', University of Birmingham

  • Nielsen, J., (1992) 'Muslim in Western Europe', Edinburgh University Press

 

13. Muzułmanie w Polsce

Teksty dla wszystkich:

·     Smoleński P. ‘Muzułmanie w Polsce’, Gazeta Wyborcza, 28.09.2001

 

Teksty dla referentów:

  • Warmińska K, (1999) 'Tatarzy polscy: tożsamość religijna i etniczna', Universitas, Kraków

Główne zagadnienia omawiane podczas zajęć: kim są Tatarzy, w jaki sposób zdołali zachować swoją odrębność religijną, imigranci muzułmańscy w Polsce, sytuacja muzułmanów w Polsce i w Europie po ataku na WTC.

Materiały dodatkowe:

  • interesujące strony internetowe  (szczególnie www.islam.pl)
  • Marczewska-Rytko M., (1997) „Religie niechrześcijańskie w Polsce”, Lublin
  • Kapuściński R. ‘Nasz kruchy świat’. Gazeta Wyborcza, 28.09.2001
  • Turyk E., (1999) ‘Grodzką do Mekki? Przemiany tożsamości etnicznej w sytuacji imigracji. Imigranci z krajów muzułmańskich w Krakowie’, praca magisterska Instytut Socjologii UJ

 

Wybrane filmy:

‘East is East’, ‘My Beautiful Laundrette’, ‘La Haine’, ‘Before the Rain’, 

‘The Apple’, ‘Cena Prawdy’, ‘Divorce in Iranian style’,  

 

Literatura uzupełniająca:

wybrana literatura na temat islamu w języku polskim  

Joly, D. (1995) 'Britannia's Crescent: Making a Place for Muslims in British Society', Avebury, Aldershot

Anwar, M. (1979) 'The myth of return: Pakistanis in Britain’, London, Heinemann

Anwar, M. (1994), 'Young Muslims in Britain – attitudes, educational needs and policy implication', Leicester, The Islamic Foundation

Anwar, M. (1998) ‘Between cultures: continuity and change in the lives of young Asians’, London, Routledge

Barton, St. W. (1986) ‘The Bengali Muslims of Bradford; a study of their observance of Islam with special reference to the function of the mosque and the work of imam’ , Leeds, University of Leeds

Bauman, G. (1996) 'Contesting cultures: Discourses of identity in multi-ethnic London’, Cambridge University Press

Geaves, R. 1995) ‘Muslims in Leeds’, Community Religions Project, University of Leeds

Jacobson, J. (1997) ‘Islam in transition: Religion and Identity among British Pakistani Youth’, London, Routledge

Joly, D. (1989) ‘Muslim in Europe - Ethnic Minorities and Education in Britain: Interaction Between the Muslim Community and Birmingham Schools’ Birmingham, CSIC

Joly, D. (1987) 'Making a Place for Islam in British Society: Muslims in Birmingham' CRER, University of Warwick

Lewis, P. (1994) 'Islamic Britain', London, I.B.Tauris

Modood, T. ed (1997a) 'Church, State and Religious Minorities' Policy Studies Institute, London  

Dahya, B. (1974) ‘The Nature of Pakistani Ethnicity in Industrial Cities in Britain’, in Cohen A. ‘Urban Ethnicity’, London, Tavistock Publications

Eade, J. (1993) 'The political articulation of Community and the Islamisation of Space in London' in Barot R. ed. 'Religion, Ethnicity and Social Change - Minorities and Social Change in the Metropolis ' London 

Geaves, R. (1996) ‘Cult Charisma, Community: The Arrival of Sufi Pirs and Their Impact on Muslims in Britain' in Journal of Muslim Minority Affairs, vol.16, no 2

Geaves, R (1996) ‘Sectarian Influences within Islam in Britain with reference to the concept of ' ummah' and 'community'’, University of Leeds

Hinnells, J. ed. (2000) ‘The South Asian religious diaspora in Britain, Canada, and the United States’, Albany, State University of New York Press